Uyku Apnesi Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Uyku apnesi, uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durması veya belirgin şekilde azalmasıyla ortaya çıkan bir uyku ve solunum bozukluğudur. Horlama, uykuda nefes kesilmesi, sabah baş ağrısı ve gün içinde aşırı uyku hali en sık görülen belirtiler arasındadır.

Uyku sırasında solunumun en az 10 saniye süreyle tamamen durması apne, hava akımının belirgin şekilde azalması ise hipopne olarak adlandırılır. Bu durumların tekrarlaması kandaki oksijen düzeyinin düşmesine, uykunun sık bölünmesine ve gün içinde yorgunluk ile dikkat azalmasına neden olabilir.

İçindekiler

• Uyku Apnesi Nedir?
• Uyku Apnesi Türleri Nelerdir?
• Uyku Apnesi Belirtileri Nelerdir?
• Uyku Apnesi Neden Olur?
• Uyku Apnesi Kimlerde Görülür?
• Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir?
• AHI Nedir?
• Uyku Apnesi Şiddetleri Nelerdir?
• Uyku Apnesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
• CPAP Cihazı Nedir ve Nasıl Kullanılır?
• Uyku Apnesi Ameliyatla Geçer mi?
• Uyku Apnesi Kilo Verince Geçer mi?
• Uyku Apnesi Öldürür mü?
• Uyku Apnesi İçin Hangi Doktora Gidilir?
• Uyku Apnesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan şekilde durması veya belirgin ölçüde azalmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Solunumun kesildiği dönemlerde kandaki oksijen seviyesi düşebilir ve beyin kişinin kısa süreli olarak uyanmasına neden olarak yeniden nefes almasını sağlayabilir.

Bu uyanmalar çoğu zaman kişi tarafından fark edilmez. Ancak gece boyunca defalarca meydana geldiğinde uyku kalitesi bozulur. Sabah dinlenememiş uyanma, gün içinde uyku hali ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir.

Uyku apnesi yalnızca horlama problemi değildir. Özellikle uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi, gece boğulur gibi uyanma veya gün içinde belirgin uyku hali gibi belirtiler varsa değerlendirme yapılması önemlidir.Uyku apnesi, belirtileri ve tedavi seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için NHS’nin uyku apnesi bilgilendirme sayfasını inceleyebilirsiniz.

Uyku apnesi temel olarak solunum yolunun tıkanmasına veya solunumun kontrolündeki bozukluklara bağlı olarak sınıflandırılır.

Obstrüktif uyku apnesi, en sık görülen uyku apnesi türüdür. Uyku sırasında üst solunum yolundaki kasların gevşemesiyle hava yolu daralır veya tamamen kapanır. Kişi nefes almaya çalışmasına rağmen hava akışı engellenir.

Horlama, uykuda nefesin durması ve gece boyunca sık sık pozisyon değiştirme obstrüktif uyku apnesinde görülebilen belirtiler arasındadır.

Santral uyku apnesinde temel problem hava yolunun fiziksel olarak tıkanması değildir. Beynin solunumu kontrol eden merkezlerinden solunum kaslarına yeterli sinyal gitmemesi nedeniyle solunum geçici olarak durabilir.

Santral uyku apnesi bazı kalp ve nörolojik hastalıklarla veya belirli ilaçların kullanımıyla ilişkili olabilir. Tanı, uyku sırasında solunumun ve diğer fizyolojik değerlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Mikst uyku apnesi, obstrüktif ve santral uyku apnesinin özelliklerinin aynı kişide veya aynı solunum olayında birlikte görülmesiyle ortaya çıkabilir.

Tedavi planı, apnenin hangi mekanizmalarla oluştuğuna ve uyku testi sonuçlarına göre belirlenir.

Uyku apnesi belirtileri gece ve gündüz ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yüksek sesli ve düzensiz horlama
• Uykuda nefesin durması
• Uykuda nefes nefese veya boğulur gibi uyanma
• Sabah ağız kuruluğu
• Sabah baş ağrısı
• Gece sık idrara kalkma
• Uyku sırasında terleme
• Sabah dinlenememiş uyanma
• Gün içinde aşırı uyku hali
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
• Unutkanlık
• Gün içinde yorgunluk ve halsizlik
• Sinirlilik veya duygu durum değişiklikleri

Kişi kendi nefes durmalarını fark etmeyebilir. Bu nedenle aynı odada uyuyan kişinin horlama veya nefes kesilmesi gibi gözlemleri tanı açısından önemli olabilir.

Uyku apnesinin nedeni, görülen apne türüne göre değişir.

Obstrüktif uyku apnesinde hava yolunun uyku sırasında daralması veya kapanması temel mekanizmadır. Fazla kilo, boyun çevresindeki yağ dokusunun artması, büyük bademcikler, çene yapısındaki bazı özellikler ve burun tıkanıklığı hava yolunun daralmasına katkıda bulunabilir.

Santral uyku apnesinde ise beynin solunum kontrol mekanizmasındaki bozukluklar rol oynar. Bazı kalp hastalıkları, nörolojik durumlar ve belirli ilaçlar santral uyku apnesiyle ilişkili olabilir.

Alkol kullanımı ve bazı yatıştırıcı ilaçlar da özellikle obstrüktif uyku apnesinde solunum yolunun daha fazla gevşemesine ve belirtilerin artmasına katkıda bulunabilir.

Uyku apnesi her yaşta görülebilir. Ancak bazı faktörler hastalık riskini artırabilir.

Bunlar arasında:

• Fazla kilo veya obezite
• İleri yaş
• Boyun çevresinin geniş olması
• Üst solunum yolu ve çene yapısına bağlı anatomik özellikler
• Burun tıkanıklığı
• Ailede uyku apnesi öyküsü
• Alkol kullanımı
• Bazı ilaçların kullanımı
• Bazı kalp ve nörolojik hastalıklar

Özellikle yüksek sesli horlama ile birlikte uykuda nefes durması ve gündüz aşırı uyku hali bulunması durumunda uyku apnesi açısından değerlendirme yapılabilir.

Uyku apnesinin tanısında en önemli yöntem uyku testi, yani polisomnografidir. Polisomnografi sırasında uyku boyunca solunum, hava akımı, kandaki oksijen düzeyi, kalp ritmi ve uyku ile ilişkili çeşitli fizyolojik parametreler takip edilir.

Test hastanede bulunan uyku laboratuvarında yapılabileceği gibi, uygun hastalarda evde kullanılan taşınabilir cihazlarla da gerçekleştirilebilir.

Uyku testi sonucunda gece boyunca meydana gelen apne ve hipopne olaylarının sayısı değerlendirilir. Bu değerlendirmede en önemli ölçümlerden biri AHI (Apne-Hipopne İndeksi) değeridir.

AHI (Apne-Hipopne İndeksi), bir saatlik uyku sırasında meydana gelen ortalama apne ve hipopne sayısını ifade eder.

Örneğin AHI değeri 20 olan bir kişide, bir saatlik uyku sırasında ortalama 20 apne veya hipopne olayı tespit edilmiş demektir.

AHI, uyku apnesinin tanı ve şiddetinin değerlendirilmesinde kullanılan temel ölçütlerden biridir. Ancak tedavi kararı yalnızca AHI değerine göre verilmez. Kişinin belirtileri, oksijen düşüşleri, diğer uyku testi bulguları ve eşlik eden hastalıkları da değerlendirilir.

Uyku apnesinin şiddeti yetişkinlerde genellikle AHI değerine göre sınıflandırılır:

Uyku Apnesi Şiddeti	AHI Değeri
Hafif	5–14,9
Orta	15–29,9
Ağır	30 ve üzeri

AHI değerinin 5’in altında olması genellikle uyku apnesi açısından tanısal eşik altında değerlendirilir. Bununla birlikte sonuçlar kişinin klinik belirtileri ve diğer uyku testi bulgularıyla birlikte ele alınmalıdır.

Uyku apnesi tedavisi, hastalığın türüne ve şiddetine göre planlanır. Tedavide kullanılabilecek yöntemler arasında:

• CPAP veya uygun pozitif hava yolu basıncı tedavileri
• Kilo kontrolü
• Uyku pozisyonunun düzenlenmesi
• Ağız içi apareyler
• Burun ve üst hava yolu problemlerinin tedavisi
• Uygun hastalarda cerrahi tedaviler

yer alabilir.

Orta ve ağır obstrüktif uyku apnesinde CPAP tedavisi en sık kullanılan tedavi seçeneklerinden biridir. Hafif olgularda ise hastanın özelliklerine göre farklı tedavi yöntemleri değerlendirilebilir.

Tedavinin amacı yalnızca horlamayı azaltmak değil, uyku sırasında solunum bozukluklarını kontrol altına almak ve uyku kalitesini iyileştirmektir.

CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) cihazı, uyku sırasında sürekli pozitif hava yolu basıncı sağlayarak üst solunum yolunun açık kalmasına yardımcı olur.

Cihaz, bir maske aracılığıyla hava verir. Oluşturulan basınç, uyku sırasında hava yolunun kapanmasını önlemeye yardımcı olur ve böylece apne ile hipopne olaylarının azalmasını sağlar.

CPAP tedavisinin etkili olabilmesi için cihazın doktor tarafından belirlenen basınç ve kullanım şekline uygun olarak kullanılması gerekir. Maske seçimi ve cihaz ayarlarının kişiye uygun olması tedaviye uyumu artırabilir.

Bazı hastalarda uyku apnesine neden olan anatomik problemler cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir. Özellikle burun, bademcik, yumuşak damak, dil kökü veya çene yapısıyla ilişkili hava yolu darlıklarında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Ancak her uyku apnesi hastası için ameliyat uygun değildir. Cerrahi karar verilmeden önce uyku testi sonuçları, hava yolu anatomisi ve apnenin nedeni değerlendirilir.

Bazı hastalarda ameliyat sonrası apne belirgin şekilde azalabilirken, bazı hastalarda ek veya farklı bir tedaviye ihtiyaç duyulabilir.

Fazla kilo, özellikle obstrüktif uyku apnesi açısından önemli risk faktörlerinden biridir. Fazla kilonun azaltılması hava yolu üzerindeki baskıyı azaltarak bazı kişilerde uyku apnesinin şiddetini düşürebilir.

Ancak kilo vermek her hastada uyku apnesinin tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Kilo kaybı sonrasında belirtiler devam ediyorsa yeniden değerlendirme ve gerekirse uyku testi yapılması gerekebilir.

Tedavi edilmeyen uyku apnesi, tekrarlayan oksijen düşüşleri ve uyku bölünmeleri nedeniyle uzun vadede çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilebilir. Özellikle hipertansiyon ve kalp-damar sistemi üzerindeki riskler açısından önem taşır.

Bunun yanında gün içinde aşırı uyku hali ve dikkat azalması, araç veya makine kullanımı sırasında kaza riskini artırabilir.

Bu nedenle uykuda nefes durması, belirgin horlama veya gündüz aşırı uyku hali gibi belirtiler varsa tanı ve tedavi için sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.

Uyku apnesinin değerlendirilmesinde Göğüs Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz, Nöroloji ve uyku tıbbı alanında çalışan hekimler rol alabilir.

Hastanın belirtilerine göre uygun uzmanlık dalına yönlendirme yapılabilir. Tanı sürecinde uyku testi, solunum değerlendirmesi ve gerektiğinde üst hava yolu anatomisinin incelenmesi gerçekleştirilir.

Kulak Burun Boğaz birimleri de uyku apnesi, horlama değerlendirmesi ve hava yolu anatomisi incelemelerinde aktif rol oynar.

Uyku apnesi ve horlama değerlendirmeleri hakkında daha fazla bilgi için Kulak Burun Boğaz (KBB) bölümümüzü inceleyebilirsiniz.

Hayır. Horlama tek başına uyku apnesi anlamına gelmez. Ancak horlamaya uykuda nefes durması, boğulur gibi uyanma veya gündüz aşırı uyku hali eşlik ediyorsa uyku apnesi açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Bazı hastalarda evet. Uyku apnesinin türüne ve nedenine göre kilo kontrolü, ağız içi apareyler, pozisyon tedavisi veya cerrahi gibi farklı yöntemler uygulanabilir. Ancak özellikle orta ve ağır obstrüktif uyku apnesinde CPAP önemli bir tedavi seçeneğidir.

Göğüs Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz veya Nöroloji uzmanlarına başvurulabilir. Uyku testi ve hastanın belirtileri değerlendirilerek uygun branş tarafından tedavi planlanır.

Her zaman değil. Ameliyatın başarısı apnenin nedenine ve hava yolu problemine bağlıdır. Cerrahi sonrasında da uyku apnesi devam edebilir veya başka bir tedavi yöntemine ihtiyaç duyulabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi tanı ve tedavi için uzman doktorlarımızdan randevu alabilirsiniz.