Gıda İntoleransı Türleri Nelerdir?

Gıda İntoleransı Türleri Nelerdir?

Laktoz, gluten, histamin ve fruktoz intoleransının belirtileri, nedenleri ve birbirlerinden farkları hakkında merak edilenleri bu yazıda bulabilirsiniz.

Bir yiyecek veya içecek tüketildikten sonra şişkinlik, gaz, karın ağrısı ya da bağırsak alışkanlıklarında değişiklik yaşanması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak bu belirtilerin her zaman aynı nedenden kaynaklandığını söylemek mümkün değildir.

Bazı kişiler belirli besin bileşenlerini sindirmekte veya emmekte güçlük yaşayabilir. Bazı durumlarda ise benzer belirtiler gıda alerjisi, çölyak hastalığı ya da farklı bir sindirim sistemi sorunuyla ilişkili olabilir.

Bu nedenle gıda intoleransı değerlendirilirken yalnızca ortaya çıkan belirtilere değil, belirtilerin hangi besinlerden sonra başladığına ve altta yatan mekanizmaya da dikkat edilmelidir.

İçindekiler

Gıda İntoleransı Nedir?

Gıda intoleransı, belirli bir yiyeceğin veya yiyecek içerisinde bulunan bir bileşenin tüketilmesinin ardından ortaya çıkan ve çoğunlukla sindirim sistemiyle ilişkili belirtilerle kendini gösteren bir durumdur.

Gıda intoleransı denildiğinde tek bir hastalık anlaşılmamalıdır. Laktoz gibi belirli karbonhidratların sindirilememesi veya emilememesi, bazı kişilerde benzer belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

Önemli olan, bir besin tüketildikten sonra belirti yaşanmasının tek başına gıda intoleransı tanısı anlamına gelmediğidir. Aynı belirtiler farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir.

Gıda İntoleransı Neden Olur?

Gıda intoleransının nedeni, hangi besin bileşeniyle ilişkili olduğuna göre değişir.

Örneğin laktoz intoleransında laktozun sindiriminde görev alan laktaz enziminin yetersizliği rol oynayabilir. Fruktozla ilişkili sindirim sorunlarında ise fruktozun bağırsaklardan yeterince emilememesi söz konusu olabilir.

Bazı durumlarda ise belirtilerin mekanizması daha karmaşık olabilir. Bu nedenle bütün gıda intoleranslarını tek bir nedene bağlamak doğru değildir.

Gıda İntoleransı Türleri Nelerdir?

Gıda intoleransları, vücudun belirli bir besin veya besin bileşenini sindirmesi ya da emmesiyle ilgili güçlükler sonucunda ortaya çıkabilir. İntoleransın türüne göre etkilenen besin bileşeni, altta yatan mekanizma ve ortaya çıkan belirtiler farklılık gösterebilir.

Gıda intoleransı denildiğinde tek bir durumdan söz edilmez. Laktoz intoleransı, fruktoz intoleransı, histamin intoleransı ve glutenle ilişkili hassasiyet bu başlık altında değerlendirilen farklı durumlardır. Ancak gluten tüketimiyle ortaya çıkan belirtilerin çölyak hastalığı veya buğday alerjisi gibi farklı nedenleri de olabileceği unutulmamalıdır.

Bu nedenle hangi intolerans türünün söz konusu olduğunu belirlerken kişinin beslenme öyküsü, belirtilerin özellikleri ve gerekli durumlarda yapılan tıbbi değerlendirmeler birlikte ele alınmalıdır.

Laktoz İntoleransı

Laktoz intoleransı, süt ve süt ürünlerinde bulunan laktozun sindirilmesi veya emilmesiyle ilgili güçlüklerle ilişkilidir.

Laktozun parçalanmasında görev alan laktaz enziminin yetersiz olması durumunda laktoz bağırsaklarda sindirilmeden ilerleyebilir. Bunun sonucunda bazı kişilerde gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gibi sindirim sistemi belirtileri ortaya çıkabilir.

Laktoz intoleransı belirtileri özellikle süt veya laktoz içeren ürünlerin tüketilmesinden sonra fark edilebilir.

Laktoz intoleransının değerlendirilmesinde kişinin belirtileri ve beslenme öyküsünün yanı sıra doktorun gerekli gördüğü durumlarda hidrojen nefes testi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Glutenle İlişkili Hassasiyet

Gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi bazı tahıllarda bulunan proteinlerin genel adıdır. Gluten tüketiminin ardından ortaya çıkan her belirti ise aynı sağlık durumunu ifade etmez.

Çölyak hastalığı, buğday alerjisi ve çölyak dışı gluten hassasiyeti birbirinden farklı durumlar olarak değerlendirilir.

Gluten tüketimi sonrasında şişkinlik, karın ağrısı, gaz, ishal, kabızlık veya yorgunluk gibi belirtiler yaşayan kişilerin öncelikle altta yatan neden açısından değerlendirilmesi önemlidir.

Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak “gluten intoleransı” tanısı koymak doğru değildir.

Histamin İntoleransı

Histamin intoleransı, tüketilen histamin miktarı ile vücudun histamini parçalayıp uzaklaştırma kapasitesi arasındaki dengesizlikle ilişkilendirilen bir durumdur.

Histamin vücutta doğal olarak bulunan bir bileşendir. Bazı kişiler belirli yiyecekleri tükettikten sonra histaminle ilişkili olduğu düşünülen çeşitli belirtiler yaşayabilir.

Histamin intoleransı belirtileri arasında sindirim sistemi yakınmalarının yanı sıra baş ağrısı, ciltte kızarıklık, kaşıntı veya burunla ilgili belirtiler de bildirilebilir.

Ancak bu belirtiler başka sağlık sorunlarında da görülebileceğinden tanı sürecinde kapsamlı değerlendirme önem taşır.

Fruktoz İntoleransı

Fruktoz intoleransı, fruktozun bağırsaklardan yeterince emilememesiyle ilişkili sindirim sistemi sorunlarını ifade etmek için kullanılabilir.

Fruktoz, özellikle bazı meyvelerde, balda ve çeşitli yiyecek ve içeceklerde bulunan doğal bir şekerdir.

Fruktozun yeterince emilememesi bazı kişilerde:

  • Gaz
  • Şişkinlik
  • Karın ağrısı
  • Karın krampları
  • İshal

gibi sindirim sistemi belirtilerine yol açabilir.

Fruktoz intoleransı belirtileri tüketilen fruktoz miktarına ve kişinin toleransına göre değişebilir.

Gıda İntoleransı Belirtileri Nelerdir?

Gıda intoleransı belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Tüketilen besinin miktarı, kişinin tolerans düzeyi ve belirtilerin altında yatan neden, ortaya çıkış şeklini etkileyebilir.

En sık görülen belirtiler arasında:

  • Karında şişkinlik
  • Gaz
  • Karın ağrısı
  • Karın krampları
  • Hazımsızlık
  • Bulantı
  • İshal
  • Kabızlık
  • Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

yer alabilir.

Bazı kişilerde sindirim sistemi dışında farklı belirtiler de ortaya çıkabilir. Ancak bu tür bulgular birçok farklı durumda görülebileceğinden yalnızca belirtilere bakılarak hangi intoleransın söz konusu olduğunu belirlemek mümkün değildir.

Gıda intoleransı türleri ve intoleransa neden olabilen besinler
Gıda intoleransına neden olabilen süt ürünleri, gluten içeren besinler ve diğer gıdalar.

Gıda İntoleransı ile Gıda Alerjisi Arasındaki Fark Nedir?

Gıda intoleransı ve gıda alerjisi birbirinden farklı durumlardır.

Gıda alerjisinde, bağışıklık sisteminin belirli bir besine karşı reaksiyon göstermesi söz konusudur. Bazı alerjik reaksiyonlar hızlı gelişebilir ve ciddi sonuçlara yol açabilir.

Gıda intoleranslarında ise altta yatan mekanizma farklı olabilir ve özellikle sindirim sistemi belirtileri ön planda görülebilir.

Bu nedenle bir yiyecek tüketildikten sonra rahatsızlık yaşanması otomatik olarak “gıda intoleransı” anlamına gelmez.

Gıda İntoleransı Nasıl Anlaşılır?

Gıda intoleransı nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı, belirtilerin hangi besinle ve hangi mekanizmayla ilişkili olduğuna göre değişir.

Doktor değerlendirmesi sırasında genellikle:

  • Belirtilerin ne zaman başladığı
  • Hangi yiyeceklerden sonra ortaya çıktığı
  • Tüketilen besinin miktarı
  • Belirtilerin ne kadar sürdüğü
  • Belirtilerin tekrar edip etmediği

gibi bilgiler dikkate alınır.

Gerekli görüldüğünde şüphelenilen duruma yönelik testler uygulanabilir.

Gıda İntoleransı Testi Nasıl Yapılır?

Gıda intoleransı testi, bütün intolerans türlerini tek seferde gösteren tek bir test değildir.

Kullanılacak değerlendirme yöntemi şüphelenilen duruma göre değişir. Örneğin laktoz veya fruktozun bağırsaklardan emiliminin değerlendirilmesinde nefes testlerinden yararlanılabilir.

Bunun yanında farklı hastalıkların dışlanması için kan testleri veya başka tıbbi incelemeler gerekebilir.

İnternette veya çeşitli merkezlerde “gıda intoleransı testi” adı altında sunulan her testin aynı bilimsel geçerliliğe sahip olmadığı unutulmamalıdır. Bu nedenle test sonuçları tek başına değerlendirilmemeli ve kişinin belirtileriyle birlikte ele alınmalıdır.

Gıda İntoleransı Olanlar Nasıl Beslenmeli?

Gıda intoleransı olan kişilerin beslenme düzeni, hangi besine karşı sorun yaşandığına göre belirlenmelidir.

Herhangi bir besini tamamen hayatından çıkarmak her kişi için gerekli olmayabilir. Bazı kişiler belirli miktarlardaki besinleri tolere edebilirken daha yüksek miktarlarda rahatsızlık hissedebilir.

Özellikle birden fazla besin grubunun aynı anda beslenmeden çıkarılması, gereksiz kısıtlamalara ve besin çeşitliliğinin azalmasına neden olabilir.

Bu nedenle eliminasyon veya kısıtlayıcı beslenme programlarının uzman değerlendirmesiyle uygulanması daha doğru bir yaklaşım olabilir.

Gıda İntoleransı İçin Hangi Doktora Gidilir?

Gıda intoleransına bağlı olduğu düşünülen belirtilerde öncelikle İç Hastalıkları veya belirtilerin niteliğine göre Gastroenteroloji uzmanına başvurulabilir.

Belirtilerin gıda alerjisiyle ilişkili olabileceği düşünülüyorsa Alerji ve İmmünoloji uzmanının değerlendirmesi de gerekebilir.

Özellikle uzun süren, tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen belirtilerde altta yatan nedenin belirlenmesi önemlidir.

Gıda İntoleransı Tedavi Edilir mi?

Gıda intoleransının yönetimi, intoleransın türüne ve altta yatan nedene göre değişir.

Bazı kişilerde sorun oluşturan besinin miktarını azaltmak veya uygun alternatiflerini tercih etmek yeterli olabilir. Bazı durumlarda ise belirli bir besinin tüketiminin sınırlandırılması gerekebilir.

Buradaki temel amaç, kişinin gereksiz yere çok sayıda besini hayatından çıkarmadan belirtilerini kontrol altına alabileceği uygun beslenme düzeninin oluşturulmasıdır.

Gıda İntoleransı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gıda intoleransı en sık hangi belirtilere neden olur?

Şişkinlik, gaz, karın ağrısı, hazımsızlık, ishal ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik en sık görülen belirtiler arasındadır.

Laktoz intoleransı ile süt alerjisi aynı mıdır?

Hayır. Laktoz intoleransı süt şekerinin sindirilmesiyle ilişkiliyken süt alerjisi bağışıklık sisteminin süt proteinlerine verdiği reaksiyonla ilişkilidir.

Gluten hassasiyeti ile çölyak hastalığı aynı mıdır?

Hayır. Çölyak hastalığı ile çölyak dışı gluten hassasiyeti farklı durumlardır. Gluten tüketimi sonrasında belirti yaşayan kişilerin uygun tıbbi değerlendirmeden geçmesi gerekir.

Gıda intoleransı testi kesin sonuç verir mi?

Tek bir test bütün gıda intoleranslarını göstermez. Kullanılan test, şüphelenilen duruma göre değişir ve sonuçların kişinin klinik bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Gıda intoleransı olanlar hangi besinleri tüketmemeli?

Bütün gıda intoleransları için geçerli tek bir beslenme listesi bulunmaz. Hangi besinin ne miktarda tüketilebileceği kişinin intolerans türüne ve tolerans düzeyine göre değişebilir.

Gıda intoleransı kilo aldırır mı?

Gıda intoleransının doğrudan kilo alımına neden olduğu söylenemez. Kilo değişikliklerinin birçok farklı nedeni olabilir.